Być może gdzieś mignęło Ci pojęcie hiperfokusu, użyte w odniesieniu do osób neuroróżnorodnych—zarówno tych z ADHD, z diagnozą na spektrum autystycznym (czy też osób z podwójną diagnozą, które czasem określają siebie jako AuDHD).
Tak jak to jest z innymi symptomami i stanami doświadczanymi w ADHD, trzeba pamiętać, że hiperfokus nie wskazuje jednoznacznie, że dana osoba ma ADHD (albo Autyzm, albo…)
Co to jest hiperfokus?
Hiperfokus to zdolność do tak głębokiego zaangażowania się w zadanie lub aktywność, że wszystko inne przestaje istnieć. Często stan taki osiągany jest robiąc coś, co jest postrzegane jako ciekawe i zajmujące: na przykład prace kreatywne, hobby, ale też praca czy nauka–pod warunkiem, że pojawią się odpowiednie warunki, a dana osoba rzeczywiście postrzega dany temat jako ciekawy.
W innym moim poście przeczytacie więcej o tym, jak myląca może być nazwa ADHD. Wbrew pozorom bowiem osoby z ADHD nie doświadczają deficytu uwagi, ale raczej trudności z jej regulacją. Jest to szczególnie widoczne w przypadku hiperfokusu, który występuje wtedy, gdy coś pochłania uwagę tak absolutnie, że wszystko inne odchodzi na dalszy plan.
Doświadczając tego stanu często uczucie jest takie, że czas minął niepostrzeżenie, a świat na chwilę zamarł. Ale oczywiście, to tylko wrażenie, a zapomnienie o rzeczywistości często może wiązać się z przykrymi konsekwencjami.
Hiperfiksacja a Hiperfokus
Inne pojęcie blisko związane z hiperfokusem to hiperfiksacja, która według definicji zawartej na stronie organizacji ADDA (Attention Deficit Disorder Association) oznacza „silne i długotrwałe zainteresowanie czymś lub skupienie na czymś”. Przedmiotem hiperfiksacji są zazwyczaj rzeczy uznawane za fascynujące i angażujące: konkretne hobby, określony serial, film, gra wideo, książka itd., ale także bardziej ogólnie rozumiane aktywności, jak na przykład chodzenie na siłownię.
Choć nie jest to regułą, czasem obserwuję zależność, że u osób na spektrum autyzmu konkretna hiperfiksacja może trwać latami, podczas gdy osoby z ADHD często przełączają się między różnymi zainteresowaniami. W efekcie hobby, które w jednym roku pochłaniało całkowicie czyjś wolny czas, w kolejnym może zostać zapomniane i zastąpione czymś nowym.
Innymi słowy: podczas gdy hiperfokus odnosi się do stanu intensywnego skupienia na czymś przez kilka godzin, hiperfiksacja dotyczy zadania, przedmiotu lub tematu, który przez dłuższy czas wydaje się fascynujący.
Zarządzanie Hiperfokusem
Doświadczanie hiperfokusu niekoniecznie jest czymś negatywnym. W przyszłotygodniowym KOMIKSIE omówię badania, które pokazują, że hiperfokus i stan przepływu (ang. flow) często opisują to samo zjawisko. Jednak podczas gdy hiperfokus jest kojarzony z ADHD i postrzegany w negatywnym świetle, stan przepływu rozumiany jako efekt tworzenia sztuki czy uprawiania sportu jest na ogół uznawany za korzystny.
Jeśli wiesz, że masz skłonność do hiperfokusu, pomocne mogą być następujące strategie:
- Zidentyfikuj bodźce: zastanów się, co najczęściej wywołuje u Cebie stan hiperfokusu i weź to pod uwagę, siadając do pracy/gry/hobby.
- Ustaw budziki na przerwy: korzystaj z zewnętrznych przypominajek, żeby mieć świadomość upływu czasu. Zaplanuj przerwy (i pamiętaj, żeby pić wodę!)
